Trong tâm thức người Việt
Có những giấc mơ tỉnh dậy rồi vẫn còn thấy gió lùa trong ngực. Mơ thấy bay là một giấc mơ như thế — người ta hay kể lại cho nhau nghe, kèm theo một nụ cười nửa ngại ngùng nửa thích thú, như thể vừa được đi đâu đó mà không ai đi cùng được.
Người Việt mình vốn quen nhìn trời cao qua cánh cò, cánh diều. "Cái cò bay lả bay la" không chỉ là câu ca dao ru con, mà còn là hình ảnh một kiếp người nhọc nhằn vẫn cố vươn lên khỏi đồng ruộng, khỏi bùn lầy. Con diều giấy ngoài bãi, muốn bay cao thì phải có gió, có dây, có người đứng dưới đất kéo thả đúng lúc. Bay, trong mắt ông bà mình, chưa bao giờ là chuyện một mình — nó luôn gắn với đất, với gió, với người ở lại.
Dân gian cũng có một niềm tin dịu dàng: ban đêm, khi thân xác ngủ yên, hồn vía có thể rời đi chơi, có khi gặp lại người thân đã khuất, có khi chỉ lang thang qua những cảnh quen thuộc của tuổi thơ. Nếu đêm nào bạn mơ thấy mình bay nhẹ nhàng qua lũy tre, qua mái đình, qua cánh đồng làng — biết đâu đó là lúc tâm hồn được thong thả một chút, không phải gánh vác gì.
Xét theo ngũ hành, giấc mơ bay thường được gắn với Hỏa — khí bốc lên, sáng, động, muốn thoát ra khỏi sự trì trệ. Nhưng Hỏa cần có Mộc nuôi, có Thổ làm nền, nếu không sẽ cháy nhanh rồi tàn nhanh. Có lẽ vì thế mà người xưa không vội gán cho giấc mơ bay một điềm cố định tốt hay xấu — họ nhìn vào cách bạn bay: nhẹ nhàng hay chật vật, có kiểm soát hay chao đảo, bay lên cao mãi hay chỉ lượn là là gần đất. Mỗi dáng bay mang một câu chuyện riêng, và câu chuyện ấy là của bạn, không phải của sách vở.
Góc nhìn tâm lý học hiện đại
Nếu ông bà mình nhìn giấc mơ bay như một chuyến đi của hồn vía, thì tâm lý học hiện đại lại nhìn nó như một tiếng nói từ bên trong — phần con người muốn vượt lên khỏi những gì đang trói buộc mình ở đời thực.
Carl Jung từng nói giấc mơ bay hay xuất hiện khi ta đang cố thoát khỏi một giới hạn nào đó — một công việc bó buộc, một mối quan hệ ngột ngạt, hay đơn giản là cảm giác mình đang bị nhìn nhận nhỏ bé hơn con người thật. Bay lên, trong giấc mơ, giống như một lời nhắc rằng bên trong bạn vẫn còn một phần muốn tự do, muốn nhìn cuộc đời từ một độ cao khác, thoáng hơn, rộng hơn.
Nhưng cách bạn bay trong mơ cũng đáng để ý không kém nội dung giấc mơ. Nếu bạn bay dễ dàng, chủ động điều khiển được hướng đi, đó thường là dấu hiệu của một tâm thế tự tin, cảm thấy mình đang làm chủ được cuộc sống. Ngược lại, nếu càng cố bay càng thấy nặng nề, chân cứ chực chạm đất, hoặc bay mà lòng thấp thỏm sợ rơi — có thể đó là lúc một phần trong bạn đang khao khát tự do nhưng lại chưa thật sự tin mình đủ sức giữ lấy nó.
Không cần vội tìm một câu trả lời duy nhất. Giấc mơ bay lên trời có thể là niềm vui được là chính mình, cũng có thể là tiếng thở dài muốn thoát khỏi một điều gì đó đang ghì mình lại. Cả hai đều đáng được lắng nghe như nhau.
Lời khuyên dịu dàng
Nếu gần đây bạn mơ thấy bay, có lẽ không cần vội tra cứu xem đó là điềm lành hay điềm dữ. Thay vào đó, bạn có thể ngồi lại một lát, nhớ kỹ cảm giác lúc bay ấy — nó nhẹ nhõm hay hoảng hốt, bạn bay một mình hay có ai đó cùng bay, bầu trời trong mơ rộng mở hay đầy giông gió.
Rồi thử tự hỏi mình: dạo này có điều gì trong đời thực khiến bạn muốn buông xuống, muốn rời khỏi, hay muốn được nhìn xa hơn khỏi những bận rộn thường ngày? Câu trả lời, nếu có, thường đã nằm sẵn đâu đó trong bạn, giấc mơ chỉ là cách nó tìm đường lên tiếng.
Và như cánh diều ngoài đồng — muốn bay cao mà không lạc gió, vẫn cần một sợi dây nối với mặt đất, với người mình thương, với những điều mình đang gìn giữ. Bay lên không có nghĩa là phải rời bỏ tất cả. Đôi khi, chỉ cần biết mình vẫn còn có thể bay, là đủ để bước tiếp ngày mai với một chút nhẹ lòng hơn.