Có đêm bạn thức dậy, giấc mơ còn vương trên mi mắt như sương sớm trên lá. Có đêm bạn chẳng nhớ gì, như gió thổi qua đồng mà không để lại dấu. Người ta thường hỏi nhau: giấc mơ nam và nữ khác nhau thế nào, hay chỉ là chuyện may rủi của từng đêm? Hóa ra khoa học cũng để tâm đến câu hỏi này, và câu trả lời thú vị hơn ta nghĩ.
Trong tâm thức người Việt
Ông bà ta tin giấc mơ là lúc hồn vía đi dạo, âm dương giao hòa trong khoảnh khắc ta ngủ. Ca dao có câu "đêm nằm mơ tưởng ban ngày", như nhắc rằng mộng mị chẳng tách rời khỏi đời sống thường nhật. Trong ngũ hành, phần nào người ta gán nữ với Âm - tĩnh, sâu, nhiều cảm xúc - còn nam với Dương - động, hướng ngoại, bộc trực. Đó là cách ông bà sắp xếp thế giới cho dễ hiểu, không phải chân lý đóng khung, nhưng nó gợi một điều: từ xưa người Việt đã cảm nhận có sự khác biệt trong cách nam và nữ "sống" với giấc mơ của mình.
Làng quê Việt có một hình ảnh đẹp: đàn ông ra đồng, đàn bà ở bếp lửa. Không phải vì ai hơn ai, mà vì mỗi người giữ một nhịp sống khác. Giấc mơ cũng vậy - có thể không có mơ nào "đúng" hơn mơ nào, chỉ là mỗi người mang một nhịp tâm thức riêng vào đêm.
Góc nhìn tâm lý học hiện đại
Nhiều nghiên cứu về khoa học giấc mơ nam nữ cho thấy một điều khá bất ngờ: phụ nữ mơ nhiều hơn đàn ông, hay chính xác hơn là phụ nữ nhớ giấc mơ rõ hơn và thường xuyên hơn. Điều này một phần liên quan đến cấu trúc não bộ xử lý cảm xúc, một phần liên quan đến chính hormone trong cơ thể. Testosterone và estrogen - hai hormone quen thuộc - được cho là có ảnh hưởng đến cách não ghi lại và gợi lại những hình ảnh trong mơ.
Về nội dung giấc mơ theo giới tính, các nhà nghiên cứu nhận thấy vài xu hướng chung, dù không phải quy luật tuyệt đối cho mọi người:
Hành động và xung đột - nam giới thường mơ về những tình huống đối đầu, va chạm, hoặc thử thách thể lực, như thể não đang diễn tập một trận chiến vô hình.
Cảm xúc và người quen - nữ giới thường mơ về các mối quan hệ, gương mặt người thân, những cuộc đối thoại chưa nói hết trong ngày.
Không gian trong mơ - nam thường mơ ở ngoài trời, không gian rộng; nữ thường mơ trong nhà, không gian gần gũi, quen thuộc.
Nhịp sinh học và chu kỳ kinh nguyệt - một số nghiên cứu ghi nhận nội dung và cảm xúc trong giấc mơ của phụ nữ có thể thay đổi theo từng giai đoạn của chu kỳ, khi estrogen và progesterone lên xuống.
Độ sống động của mộng mị - phụ nữ có xu hướng mô tả giấc mơ với nhiều chi tiết cảm xúc hơn khi được hỏi lại.
Điều đáng nói là các nhà khoa học luôn thận trọng: đây là xu hướng quan sát được trên số đông, không phải khuôn mẫu áp cho từng cá nhân. Có người nam mơ đầy cảm xúc, có người nữ mơ toàn hành động - và điều đó hoàn toàn bình thường. Sự khác biệt không nói lên ai mơ "tốt" hơn, nó chỉ cho thấy tâm trí con người đa dạng đến mức nào.
Lời khuyên dịu dàng
Nếu một đêm bạn mơ về một cuộc rượt đuổi căng thẳng, hay một đêm khác mơ về gương mặt người bạn cũ đã lâu không gặp, cũng đừng vội tìm xem nó "báo điềm" gì. Có khi giấc mơ chỉ là tấm gương phản chiếu nhịp sống và nhịp hormone của chính bạn lúc ấy - một cách tâm trí tự sắp xếp lại những gì đã trải qua trong ngày.
Thay vì phán xét giấc mơ của mình hay của người khác là "lạ", bạn có thể thử ghi lại vài dòng mỗi sáng, xem dần dần mình thường mơ về điều gì. Biết đâu bạn sẽ nhận ra một nhịp điệu riêng, như con nước lên xuống theo trăng, chẳng giống ai mà cũng chẳng cần giống ai.
Còn bạn, giấc mơ gần đây của bạn nghiêng về hành động hay cảm xúc? Hãy thử kể lại dưới phần bình luận - biết đâu khi so sánh với người khác, bạn lại thấy tâm trí mình đang nói với mình điều gì rất riêng, rất thật.